ÜYE GİRİŞİ

YENİ ÜYELİK

 

DİĞER İÇERİKLER


Sponsorlu Baglantilar

Fiilimsiler (eylemsiler) teog ders notu

Ana Sayfa » Deneyler ve Ders Notları » Fiilimsiler (eylemsiler) teog ders notu
Sitemize 27 Ekim 2015 tarihinde eklenmiş ve kişi tarafından ziyaret edilmiş.

FİLİMSİLER ( EYLEMSİLER)

Fiillerden fiilimsi ekleriyle türetilerek isim, sıfat ve zarf olarak kullanılan kelimelere fiilimsi denir. Fiilimsiler fiilden türeyen sözcüklerdir. Bu yüzden çoğu zaman fiilin eylem anlamı sözcükte devam eder ve bir fiil gibi olumlu – olumsuz şekilde bulunabilir. Kısacası fiilimsilere anlamca fiil diyebilsek de fiilimsiler görevce isim soylu bir sözcüğün bütün özelliklerini taşır.

Sana gelmemi istiyor.

         Fiilimsi     –    Çekimli Fiil

Ağlayarak herkesi etkiledi.

Okumayı bir türlü öğrenemedi.

Çocuklar güle oynaya dışarı çıktı.

Bu kitabı okuyup özetleyeceğim.

Geçiyorken bana uğramış.

Gelen çocuk seni sordu.

Herkes kendi bildiğini okuyor.

Ben gelene kadar gitmeyin.

Bir sürü evrak imzalanmak için bekleyecek.

İnsan yaşlanınca değişir.

Gezmeye gidelim.

Öğretmen kızdıkça çocuk gülüyormuş.

Yatarken dişlerimizi fırçalamalıyız.

Herkes ektiğini biçer.

İşe gireli buralara uğramıyor.

Tekliflerini dinlemeden gitmiş.

Seni görmek istemiş.

Borç uzayınca kalır, dert uzayınca alır.

Fiilimsiler isim-fiil, sıfat-fiil ve zarf-fiil olmak üzere üçe ayrılırlar.

          MAYIŞMAK

 

İsim Fiiller : Fiillere getirilen –ma, -me, -mak, -mek, -ış, -iş, -uş, -üş  ekleriyle yapılan kelimelere isim-fiil veya mastar denir. İsim fiiller isimlerin tüm özelliklerini gösterir, cümlede isim gibi kullanılırlar.

 

 

 

Kimi öğrenciler ders çalışmayı sevmez.

Çocuğun annesine yalvarışını görmeliydin.

Kitap okumak pek çok insan için eğlenceli bir etkinliktir.

Şiir okuyuşunu hiç beğenmedim.

Çocuk bakma çok zor bir işe benziyor.

 

Not: İsim- fiil eki “-ma, -me” ile olumsuzluk eki olan “ –ma, me” eklerini karıştırmamak gerekir. İsim-fiil ekleri cümleye olumsuzluk anlamları katmaz.

Sakın evden çıkma! ( Olumsuzluk Eki)

Evden çıkma vakti geldi. ( İsim-Fiil Eki)

Sinemada yüksek sesle konuşmayalım.

Yaptığı konuşma hepimizi etkiledi.

Boynun bükük düşünme, gel gidelim.

Beni düşünmene çok sevindim.

Bana seslenmeyişine çok içerledim.

 

NOT: Bir fiil hem isim-fiil ekini hem de olumsuzluk ekini alabilir. Bu durumda sözcüğe önce olumsuzluk eki sonra isim – fiil eki gelir.

Yazmama için sürekli bahane buluyor.

Yaz ma-ma

(kök) (olumsuzluk eki) (isim fiil eki)

 

 

 

 

 

Hastalandığımda bana bakmamasına şaşırdım.

 

Evden çıkmama konusunda kararlı mısın?

 

Doğruyu söylememe gibi bir hata yapma!

 

 

Hastaysan yarın işe gitme. (…………………………………………………………..)

Tatile gitme hayalleri kuruyor. (……………………………………………………)

Not: İsim fiil ekiyle türetilen bazı sözcükler, isim fiil özelliğini yitirip kalıplaşarak kalıcı bir nesne ya da kavram adı olabilir.

Annem bugün sarma yapmış. (Kalıcı ad, isim fiil özelliğini yitirmiş.)

Kardeşim dolma yapıyor.

Ocağın yanındaki çakmak kaybolmuş.

Marketten dondurma aldı.

Kahvaltıda kaymak yiyor.

Bahçeye giderken yanına kazma aldı. (nesne ismi – kalıcı ad)

Temel kazma işi bitti. (isim-fiil)

Buraya çukur kazma. ( fiilin olumsuzu)

Tel sarma işi bitince gidebilirsin. ( isim fiil)

Sarmaya ekşi koymayı unutmuşsun. (kalıcı ad)

İpi balkona iyice sarmamışsın. ( fiilin olumsuzu)

Biberden yapılanı değil ama patlıcandan yapılan dolmayı çok severim. (………………………………………..)

Yağmur buraya dolma lütfen!(……………………………….)

Temel dolma işlemi bitince kuruması için birkaç gün beklenir. (………………………………………………)

SIFAT FİİLLER  ( ORTAÇ)

Fiillere getirilen –an, -ası, -mez, -ar, -dik, -ecek, -miş ekleriyle yapılan sözcüklere sıfat-fiil ya da ortaç denir. Sıfat fiil ekleri genellikle sıfat tamlaması kurar.

ANASI MEZAR DİKECEKMİŞ.

 

 

 

 

Çalışan insanlar başarılı olur.

O öpülesi eller beni büyüttü.

Dönülmez akşamın ufkundayım.

Bakar gözüm görmek istemez.

Fuarda tanıdık yüzlerle karşılaştım.

Gelecek hafta sınavımız var.

Ölmüş eşek kurttan korkmaz.

Not: Sıfat fiil ekleriyle türetilen bazı sözcükler, sıfat fiil özelliğini yitirerek kalıcı bir nesne veya kavram adı olabilirler.

Yoksul ailelere gıda, yiyecek, giyecek, yakacak yardımı yapılacak. ( kalıcı ad)

O kadar yoksuldular ki giyecek elbise, yiyecek ekmek, yakacak odun ve kömür bulamıyorlardı.  (sıfat fiil)

Not: –maz, -mez olumsuzluk ekiyle –maz, -mez sıfat fiil eki karıştırılmamalıdır.

Bilinmez bir diyara gitmiş. ( sıfat fiil)

Bu işin nereye varacağı bilinmez. ( olumsuz fiil)

Söylenmez sözler söyledi.  (…………………………………………………….)

 

Cenazede bu sözler söylenmez. (…………………………………………….)

 

Not: Zaman ekleriyle sıfat fiil eklerini karıştırmamak gerekir. Zaman ekleri şahıs ekinden önce fiile gelerek  fiili yüklem yapar ve isim çekim eklerini almaz. Sıfat fiil ekleriyse genellikle fiilleri sıfat yapar ve isim çekim eklerini alır.

Gelecek hafta maçımız var. ( sıfat fiil)

Dayım yarın bize gelecek. ( fiil)

Eskimiş eşyaları attılar. ( sıfat fiil)

Bu eşyaların hepsi eskimiş. ( fiil)

Görür gözüm görmez artık. ( sıfat fiil)

Bu çocuğun gözleri iyi görür. ( fiil)

Bakacak yüz kalmadı bende. (……………………………………………………)

Annem gelip çocuğa bakacak. (………………………………………………..)

Geçmiş günü hatırlamıyorum. (……………………………………………..)

Hastalığı geçmiş. (……………………………………………………….)

Not: Fiilden türeyerek sıfat görevini üstlenmiş her sözcük sıfat-fiil değildir. Bunu anlayabilmek için sıfat görevindeki sözcüğü “-ma,-me” ekiyle olumsuz yapmaya çalışırız. Bunu yapabiliyorsak o sözcük fiilimsidir, yapamıyorsak değildir.

“Arkadaşım yıkık bir bahçe duvarından bahçeye girdi.” cümlesindeki “yıkık” sözcüğü sıfat görevindedir; ancak sıfat-fiil değildir. Çünkü biz bu sözcüğü “yıkmayık” şeklinde olumsuz yapamayız. Dolayısıyla “yıkık” sözcüğü fiilden türemiş olmakla birlikte sıfat-fiil değildir.

 

“Arkadaşım yıkılmış bahçe duvarından bahçeye girdi.” cümlesindeki “yıkılmış” sözcüğü ise sıfat-fiildir. Bu sözcüğü biz “ yıkılmamış” şeklinde olumsuz yapabiliriz. Yani cümle, “Arkadaşım yıkılmamış bahçe duvarından bahçeye girdi.” biçiminde kurulabilir.

 

ZARF-FİİL ( BAĞ-FİİL, ULAÇ)

Fiillere getirilen –a, -ınca, -dıkça, – ken, – r……..- mez, – alı, – arak, – madan, – maksızın, – ıp ekleriyle yapılan kelimelere zarf- fiil veya ulaç ve yahut bağ fiil denir. Zarf – fiiller cümlede zarf görevindedir.

Soğuk sudan kana kana içti.

Sen gidince güller açar.

Ağladıkça dağlarımız yeşerecek.

Buraya gelirken çok düşündüm.

Haberi duyar duymaz geldim.

Sen gideli yedi yıl oldu.

Koşarak buraya geldi.

Hiçbir şey söylemeden gitti.

Durmazsızın çalışmanız gerek.

Hiç konuşmadan on dakika yürüdük.

Çocuk, yatar yatmaz uyudu.

Bu konuya çalışıp da sınava girmelisin.

Yağmur gittikçe hızını artırıyordu.

Gelirken Murat ile karşılaştım.

Ayhan seni anlata anlata bitiremedi.

Bu mahalleye taşınalı bir ay oldu.

Not: Zarf-fiiller cümleye zaman, sebep ve durum anlamı katar.

Uyanınca onu göremedim. ( zaman)

Canım sıkılınca buraya geliyorum. ( zaman)

Bize gelirken Ayşe’yi görmüş. ( zaman)

Olayları gülerek anlattı. ( durum)

Konuşmadan evden çıktı. ( durum)

Evden erken çıktığından konuşamadık. ( sebep)

 

Zaman                      Durum                   Sebep

 

 

Ne zaman?        Nasıl?              Niçin?

 

NOTLAR

  • Fiilimsi ekleri fiil kök ya da gövdelerine gelir.
  • Fiilimsilerden sonra ek gelir.
  • Fiilimsiler cümlede isim, sıfat ve zarf görevlerinde kullanılır.
  • Fiilimsilerle iki veya daha fazla cümle birleştirilebilir.
  • Fiilimsilerin olumsuz biçimleri vardır.
  • Bazı fiilimsi ekleri biçim olarak zaman ekleriyle benzerlik gösterir.
  • Zarf-fiiller, cümleye durum, zaman ve sebep anlamı katar.
  • Sıfat-fiiller isim çekim eki aldığında isimleşir.
  • İsim-fiiller cümlede isim, sıfat-fiiller sıfat, zarf-fiiller zarf görevinde kullanılırlar.
  • İsim-filler bir ismin alabileceği bütün ekleri alırlar ( iyelik ekleri, çekim ekleri).

 

 

 




Paylaş
Sitemizdeki Benzer İçerikler



Yorumlar

Bu Yazıya Toplam 0 Yorum Yapılmış

İsminiz

E-Posta Adresiniz

Şehir

İlgili Terimler :