Ana Sayfa » Deneyler ve Ders Notları » 6.sınıf sosyal bilgiler ipek yolunda türkler (3.tema) ders notu

ÜNİTE 3 : İPEK YOLUNDA TÜRKLER

 

İpek Yolu: Çin’den başlayıp Kırgızistan, Özbekistan, Türkmenistan, İran üzerinden İstanbul’ kadar uzanan yola ipek yolu adını veriyoruz. Çin’den ipek ticareti yaygın olarak yapıldığı için yola İPEK YOLU denilmiştir.

İpek dokumacılığı 4600 yıl önce Çin’de başladı. Avrupa ipek ve baharat ile tanışınca ipek yolu ortaya çıktı.

İPEKYOLUàÇin  àÖzbekistan  àKaşgar-Karakurum Dağları àİran  àAnadolu àAvrupa

İpek yolu;

àÇ in’deki Şian’dan başlayan yol Avrupa’ya ulaşır.

àTicaret kervanlarla yapılır.

àDoğu kültürünün Avrupa’ya taşınmasını sağlamıştır.kıtalar arası kültür alışverişi yaşanmasını sağlamıştır.

àİpek yolunu elde etmek isteyen devletler sürekli çatışmıştır.

İpek yolu Üzerinde;

Hunlar   Göktürkler  Uygurlar devlet kurmuştur.

ipek yolu haritası

TÜRKLERİN İLK YURDU ve GÖÇLER

Orta Asya (Ana Yurt)

Türklerin ilk yurdu Orta Asya‘dır. Çok geniş bir bölge olan Orta Asya; doğuda Kingan dağları, batıda Hazar denizi, kuzeyde Altay dağları ve Baykal gölü, güneyde Hindikuş ve Karanlık dağlarıyla çevrilidir.

Orta Asya’dan Yapılan Göçlerin Nedenleri:

  1. 1. İklim değişikliği ve şiddetli kuraklık,
  2. 2. Kıtlık ve açlığın ortaya çıkması,
  3. 3. Hayvanlar ve insanlar arasında salgın hastalıkların ortaya çıkması,
  4. 4. Nüfusun hızla artması,
  5. 5. Boylar arasındaki mücadeleler,
  6. 6. Yeni topraklar kazanma düşüncesi,

Orta Asya’da maden çağını yaşayan Türkler, de­mir tekerleği icat etmişler ve atı evcilleştirmişler­dir. Bu yüzden rahatlıkla çok uzak bölgelere göç edebilmişlerdir.

 

Göçlerin Sonuçları:

  • Orta Asya’dan çeşitli yerlere göç eden Türkler, gittikleri yerlerin kültürleriyle alış verişe girdi­ler. Böylece yeni kültürlerin oluşmasını sağla­mışlardır.
  • Gittikleri bölgelerde henüz Taş Devri’ni yaşa­yan medeniyetlere madeni işlemesini öğrettiler.
  • Göç eden yerlerde nüfus arttı. Yeni merkezler ortaya çıktı.
  • > Bütün Türk boylan Orta Asya’yı terk etmedi­ler. Yaşamaya elverişli yerler bulanlar o böl­gede kalarak daha sonraki dönemlerde bu­lundukları yerlerde büyük devletler kurmuş­lardır

 

GÖÇLERDEN SONRA ORTA ASYA’DA KURULAN TÜRK DEVLETLER

 

İLK TÜRK DEVLETİ : BÜYÜK HUN (ASYA HUN) DEVLETİ

Orhun ve Selenga nehirleri çevresinde kurutmuştur. Başkent Ötüken’dir.

* Tarihte bilinen İLK TÜRK DEVLETİ‘dir

* Bilinen ilk hükümdarı TUMAN (Teoman)’dır.

En Önemli Hükümdarı: à Mete Han

à Güvenliği sağladı

à Türk ordu teşkilatının temellerini attı

à Onlu sistemi oluşturdu.

à Çin vergiye bağlandı.

à Devlet en geniş sınırlarına ulaşmıştır.

not : Oğuz Kağan Destanı önemli destanlarıdır

not : Tarihte ilk defa bütün Türkleri tek bayrak altında toplayan Türk Devleti Asya Hun devletidir.

 

Yıkılış Sebepleri:

àÇin’in oyunları

àİpekyolu’nun Çinlilere geçmesi

àMete Han’dan sonrakilerin yetersiz oluşu      àTopraklarının prensler arasında paylaşılması üzerine    MS. 48’de ikiye ayrıldılar. Kuzey Hunlar 151

yılında batıya göç ettiler. Güney Hunlar 216’da Çin hâkimiyetine girdi.

 

Kavimler Göçü:

Kuzey Hunlarının M.S. 375’te Karadeniz’in kuzeyindeki toplulukları yurtlarından etmeleriyle

başlayan Avrupa’daki kavimlerin yer değiştirme sürecine “Kavimler Göçü” denilmekte­dir.

 

Kavimler Göçünün Sonuçları:

àTürk kültürü Avrupa’ya taşındı.

àRoma İmparatorluğu zayıfladı

à476’da Batı Roma İmparatorluğu yıkıldı.

àİlkçağ bitti, Orta çağ  başladı.

àHunlardan kaçan kavimler Avrupa’nın   sosyal yapısını değiştirdiler.

àAvrupa Hun Devleti kuruldu

àFeodalite rejimi(toprak hakimiyetine dayalı devlet sistemi) kuruldu.(Siyasi değişiklik)

Göç eden bu Türkler Avrupa Hun Devletini Kurdular..

 

AVRUPA HUN DEVLETİ

Balamir tarafından kuruldu.

Attila zamanında en parlak zamanını yaşamışlardır. Atilla döneminde Batı Roma(Bizans) vergiye bağlanmış. Bu dönem içerisinde Attila, Avrupa’nın korkulu rüyası haline gelmiştir.Attila’nın ölümünden sonra devlet zayıflamış ve zamanla yıkılmıştır.

 

GÖKTÜRKLER (KÖKTÜRKLER)

Bumin Kağan tarafından kurulmuştur. Başkenti Ötügen’dir. Ünlü Hükümdarları: Bumin Kağan, İstemi Yabgu.            

Destanı: Ergenekon Destanı

àTürk adıyla  kurulan ilk Türk devletidir

àÜlkenin doğusu Bumin Kağan, batısı İstemi Yabgu  tarafından yönetildi

àBatı Türkistan’ı Türkleştirdiler.

àSasanilerle birleşip Akhunları yıktılar, ipek yolunu aldılar.

Mukan Kağan ve İstemi Yabgu dönemi en parlak oldukları zamandır. Bu dönemde İpek Yolu’na hakim oldular.

Göktürkler Doğu ve Batı olmak üzere ikiye ayrıldı. Doğu Göktürkler 630’da Batı Göktürkler ise 655 yılında Çin egemenliğine girerek bağımsızlıklarını kaybetmişlerdir.

 

  1. GÖKTÜRK (KUTLUK) DEVLETİ

Kutluk Han Göktürkleri yeniden bir araya getirerek 2. Göktürk Devleti kuruldu. Bu devlete bu nedenle Kutluk Devleti de denilmektedir. Kutluk Kağan zamanında bir araya gelindi. Çin’e seferler yapılıp Türk birliği sağlandı.

  • Bu devlet en parlak dönemini Bilge Kağan, Kültigin ve Vezir Tonyukuk zamanındadır.

 

not : Göktürklerden günümüzü kalan en önemli eser Orhun Yazıtlarıdır(Göktürk Kitabeleri). Bu kitabeler Bilge Kağan, Kültigin Kağan ile vezir Tonyukuk adına dikilmiştir. Bu anıtlar Türk adı geçen ilk Türkçe metinlerdir. Üç anıt halindendir.

** Bunlar yazılı ilk Türk belgeleridir. Orhun alfabesi ile yazılmıştır.

** Bu yazıtları Danimarkalı Wilhem Thomsen (Vilyım Tamsın) çözmüştür.

 

 

BİLGİ BANKASI

Göktürkler, ilk kez Türk adını taşıyan bir devlet kurmuşlardır.

En eski yazılı Türk belgeleri Göktürklere aittir. (Orhun Kitabeleri)

38 harfli kendilerine özgü alfabe kullanmışlardır.

Türkler arasında devlet ve millet olma bilinci en üst seviyeye bu dönemde çıkmıştır.

 

UYGUR DEVLETİ :

Göktürklerden sonra Ötüken’de kurul­muştur. Önce Ötüken olan başkentleri daha sonra Ordu -Balık (Kara Balasagun) olmuştur.

Uygurlar Böğü Kağan zamanında Maniheizmi resmi din olarak kabul etmişlerdir. (763) Bu dini kabul ettikten sonra hayvancılığı terk edip tarım ve ticaretle uğraşmaya başla­mışlardır. Bunun sonucunda yerleşik hayata geçen Uygurlar, zamanla savaşçı özelliklerini yitirmişlerdir.

 

NOT : – Uygurlar Yerleşik hayata geçen ilk Türk topluluğudur. Saraylar, tapınaklar gibi kalıcı mimari eserler bıraktılar.

  • Manihizm’e inandılar. Bu inanışta et yemek günah sayıldığı için vücut yapıları değişti ve savaşçı güçlerini kaybettiler. – 18 harfli Uygur alfabesini kullanmışlardır. – Tahta harflerden MATBAA’yı oluşturdular, pamuktan KAĞIT yaptılar.

 

ORTA ASYA TÜRK DEVLETLERİNDE KÜLTÜR VE UYGARLIK

DEVLET YÖNETİMİ

Orta Asya Türk devletlerinde hükümdarlar; kağan, han, hakan, ilteber, ilteriş, idikut gibi unvanlar almışlardır.

Kağanın temel görevi ülkede otorite ve birliği kurarak halkın ihtiyaçlarını karşılamaktır. Kağan’ın dışında ülke yönetiminde eşi, Hatun da etkilidir. Hatun gerektiğinde ülke yönetimine vekillik yapar hatta elçi bile kabul ederdi.

Egemenlik Anlayışı

Türkler Gök-Tanrı dinine inanmışlardır. Türklerin inancına göre, yönetme yetkisi hükümdara Gök-Tanrı tarafından verilmiştir, “kut” adı verilen bu yetkinin kişinin kanında dolaştığına inanılmıştır. Bu anlayı­şa göre ülke hanedan üyeleri arasında paylaşıla­rak yönetilmiştir. Ama sürekli yaşanan taht kavga­ları sonucu devletler kısa sürede zayıflayıp yıkıl­mıştır.

“Ülke, hane­dan üyelerinin ortak malıdır.” anlayışı vardır.

 

Siyasi Yapı

Orta Asya’da Türk devletlerinde ülke, hanedan üyelerinin ortak malıydı ve paylaşılarak yönetilirdi.

Uygulanan yönetim şekillerinden biri olan “ikili yönetim” de ülkenin hanedanın ortak malı olması anlayışına bağlı olarak ortaya çıkmıştır. Buna göre, ülke doğu ve batı olmak üzere iki merkeze ayrılmıştır. Doğu, kutsal sayılan taraf olduğu için Kağana; batı taraf ise “yabgu” denilen birine bırakılmıştır. Yönetimde, batıyı yöneten yabgu iç işlerinde serbesttir ama dış işlerde kağana bağlıdır.

Gerek “kut” anlayışı gerekse “ikili yönetim” uygu­laması merkezi otoriteyi bozmuş, Türk devletlerini zayıflatmıştır.

Orta Asya devletlerinin yapılanmasında kağanın yanında bir de meclis bulunmuştur. Kurultay (Kengeş) adı verilen bu mecliste devlet meseleleri görüşülüp

karara bağlanırdı. Alınan kararların kağana onaylatılması zorunlu olduğundan bu meclis danışma meclisiydi.

Sosyal Yapı

Orta Asya Türklerinin yaşamlarının her alanına etki eden Bozkır kültürü ve yarı göçebe yaşam tar­zı, özellikle sosyal yapıyı şekillendirmiştir. Yaşa­dıkları coğrafyanın zor şartları karşısında ayakta kalabilmek için Türk toplulukları, teşkilatçı bir karakter kazanmışlardır. Hem siyasi hem de sosyal hayatın teşkilatlı düzeni, Türklerin tarih boyunca pek çok devlet kurmalarının temel sebe­bidir.

Eski Türklerde sosyal yapının temeli aileye da­yanmaktadır. Oğuş denilen ailelerin birleşmesiyle urug adı verilen sülaleler oluşmaktadır. Urugların birleşmesiyle boylar, boyların bir araya gelmesiyle budun denilen millet meydana gelmektedir. Mille­tin siyasi teşkilatlanmayı gerçekleştirmesiyle de il denilen devlet oluşturulurdu.

 

EKONOMİK HAYAT

Türklerin en önemli geçim kaynağı hayvancılıktır. At ve koyun, yetiştirilen önemli hayvanlardır. Atı tarihte evcilleştiren ilk toplum Türklerdir. Orta Asya’da belli merkezlerde ayrıca balıkçılık da ya­pılmıştır.

Orta Asya Türkleri içerisinde Uygurlardan itibaren yerleşik yaşam başlamış ve tarımsal faaliyetler görülmüştür. Hayvansal gıda tüketimini terk eden Uygurlar, tarımı temel ekonomik uğraş olarak seç­mişlerdir.

İpek Yolu, Türklerin yaşadığı bölgenin en önemli ekonomik kaynağıdır.

Göktürkler döneminde Çin sınırında ortak pazar şehirleri kurulmuş; canlı bir ticaret ortamı oluşturulmuştur. Bu dönemde Türkler daha çok hayvan ve hayvansal ürünler satmış, tarımsal gıdalar almışlardır.Yerleşik yaşama geçen Uygurlar döneminde tica­ret büyük gelişme göstermiştir. Daha çok tarımsal ürünlerin alınıp satıldığı bu dönemde

Uygurlar, üzerinde kağanın mührü bulunan bez parçalarını para olarak kullanmışlardır. Bunlara kamdu adını vermişlerdir.

 

ORDU

Geniş bozkırların ortasında her an saldırıya açık, savunmasız bir coğrafyada yaşayan Türkler, mücadeleci ve savaşçı bir karakter kazanmışlardır. Türklerde askerlik bir meslek olarak görülmemiş­tir. Karşılaşılan saldırılarda kadın, erkek, çoluk, çocuk ayırdetmeden herkes düşmana karşı koy­muştur. Bu nedenle Türkler “ordu – millet” olarak nitelendirilmişlerdir. İlk düzenli Türk ordusu Asya Hun hükümdarı Mete Han tarafından kurulmuştur.

Mete Han, orduyu onluk, yüzlük, binlik ve onbinlik birimlere ayırmıştır. Bu ayırım bugün hala kullanılmaktadır. Eski Türklerde orduda; kargı, ok, yay, kılıç ve kal­kan gibi silahlar kullanılırdı. Bugün bu silahların yerini ateşli silahlar aldı.

 

DİN VE İNANIŞ

İslamiyet öncesi Türk toplumlarındaki en yaygın din Gök-Tanrı inancı idi.

Türklerde ölülere saygı duyulmuş; onlar için yas tutulmuş ve yuğ adı verilen törenler düzenlen­miştir. Ölüler kurgan adı verilen mezarlara gömül­müştür. Mezarın başına da, ölünün hayattayken öldürdüğü düşman sayısı kadar, balbal adı veri­len taşlar dikilmiştir. Ölünün mezara eşyalarıyla hatta atıyla beraber gömülmesi; Türkler’de ölüm­den sonraki yaşama yani ahiret hayatına inancın olduğunu gösterir.

Uygurlar Maniheizm dinini benimsemişlerdir.

 

HUKUK SİSTEMİ

Orta Asya Türk toplulukları, yarı göçebe yaşam tarzını benimsedikleri için, gelişmiş bir yazılı kültüre sahip değillerdi. Yazılı hukuk kuralları da bulunmazdı. Sosyal yaşamı düzenleyen “töre” adı verilen sözlü kurallardı. Töre; adalet, eşitlik ve iyiliğe dayanırdı. Töreye kağan bile uymak zorun­daydı.

Türklerde yazılı hukuk kurallarına yerleşik hayata geçen ilk Türk devleti Uygurlar’da rastlanmıştır.

 

BİLİM VE SANAT

Uygurlara kadar olan dönemde daha çok göçebe yaşamın etkisi vardır. Bu dönem eser­leri taşınabilir, hafif nitelikte sanat ürünleridir. Göçebe toplum için önemli olan hareketli av sah­neleri ve hayvan motifleri işlenen başlıca figürler­dir. Halıcılık ve dokumacılık çok gelişmiştir. Göçe­be Türklerin madenleri işlemedeki başarıları da meşhurdur. Madenden savaş aletleri ve silahlar yapılmıştır.

Uygurlar yerleşik hayata geçmişler ve daha kalıcı sanat eserleri meydana getirmişlerdir. Uygurlarda çok gelişmiş bir şehir mimarisi ve tapınak yapımı göze çarpmaktadır.Uygurlar, minyatür sanatını tüm dünyaya öğreten devlettir.

 

Orta Asya Türklerinde gözümüze çarpan en önemli bilimsel çalışma “On İki Hayvanlı Türk Takvimi” dir. Bu takvimde her yıla bir hayvan ismi verilmiştir

 

YAZI –DİL-EDEBİYAT

Orta Asya Türklerinde karşımıza çıkan ilk alfabe Göktürklere aittir. Göktürk Alfabesi 38 harften oluşmaktadır. Bu alfabeyle yazılmış en önemli eser, Türklere ait ilk edebi eser olan Orhun Abideleri’dir. II. Göktürk Devleti dönemine ait olan bu eserler; Bilge Han, kardeşi Kül Tigin ve Vezir Tonyukuk adına dikilmiştir. Abideleri Yolluğ Tigin yazmıştır.

Orhun Abideleri’nin Türk tarihindeki önemi ve özellikleri şu şekilde sıralanabilir;

– Akıcı ve edebi bir dilde yazılmıştır.

– Gelişmiş ve işlek bir alfabe ve dile sahip olması, Türklerin yazıyı uzun süredir kullandığının

göstergesidir.

– Abideler Türk adının geçtiği ilk Türkçe metinlerdir.

– Türk tarihinin ilk yerli kaynaklarıdır.

– Türk tarihinin ilk edebi eserleridir.

-Türklerin siyasi tarihi, Türk devlet anlayışı, dev­let-halk ilişkilerinin niteliği, Türk kültürü hakkın­da temel bilgi kaynağıdır.

Orhun Abideleri 1893 yılında Danimarkalı bilimci VVilhelm Thomsen tarafından okunmuştur.

Türklere ait ikinci alfabe Uygurlar’ın 18 harften oluşan Uygur Alfabesidir.

Bozkır yaşantısına sahip Orta Asya Türk toplulukları, Uygurlara kadar çok fazla yazılı eser bırak­mamışlardır. Sözlü edebiyat alanında pek çok eser oluşturmuşlardır. Bunlar arasında en önemli olanlar, destanlardır.En ünlü Türk destanları arasında şunları sayabili­riz;

Hunlar’a ait Oğuz Kağan Destanı,

Saka Türk­lerine ait Alp Er Tunga ve Şu Destanı, Göktürklere ait Ergenekon  ve Bozkurt Destanı,

Uygurlara ait Türeyiş ve Göç Destanları, Kırgızlara ait Manas Destanı

Altay –Yakut türkleri : Yaradılış Destanı

 

İSLAMİYETİN DOĞUŞU VE YAYILIŞI

 

İSLAMİYET ÖNCESİ ARABİSTAN

Siyasi birlik yoktur.

Güçlü devlet yoktur.

En önemli şehirler kuzeydedir.

(Mekke-Medine)

 

Bu döneme sosyal açıdan CAHİLİYE DEVRİ denir.

Akrabalık bağları güçlüdür.

Kabileler halinde yaşar,sık sık       savaşırlar.(Huzur-barış ortamı yok)

Kadının değeri yoktur.

Kölelik,faiz,rüşvet yaygındır.

 

Genelde çok tanrılı dinler vardır.

Dini merkezleri Kabe’dir.                                               Putperestlerin yanı sıra

Hıristiyan  ve Yahudi vardır.

 

 

Kervan ticareti yaygındır.

Ticaret ve hayvancılık yapılır.

Mekke ticaretin merkezidir

Mekke’de kurulan panayırlarda hem  ticaret yapılır,hem olimpiyatlar

ve şiir yarışmaları  düzenlenir.(Suk-u Ukaz)

 

  1. MUHAMMED DEVRİ(DOĞUMU VE SONRASI)
  • 571 yılında Mekke’de doğdu.
  • Babası Abdullah,annesi Amine’ dir.
  • Önce annesi,sonra dedesi Abdulmuttalip ve en son amcası Ebu Talip ile yaşadı.
  • 25 yaşında Hz. Hatice ile evlendi.
  • Kişilik özelliklerinden dolayı kendisine Muhammed’ül Emin ( el-emin /Güvenilir Muhammed) dendi.
  • Hiçbir zaman putlara tapmadı.
  • İlk vahiy 610 yılında Hira Mağarası’nda geldi.( İlk inananlar Hz. Hatice, Hz. Ali, Hz. Ebubekir, Hz.Zeyd )
  • İslamiyet’in yayılmasını önlemek isteyen Mekkelilerin baskıları üzerine 622 yılında Mekke’den Medine’ye HİCRET (göç) yaşandı.

 

HİCRETİN SONUÇLARI

* İslamiyet’in yayılışı hızlandı

* Medine’de İslam Devleti oluştu.(Siyasi Güç)

* Vatandaşlık Antlaşması ile tüm Medinelilerin eşit  olduğu kabul edildi (Hak ve Özgürlük)

* Mekkelilerle Müslümanlar arasında  savaşlar başladı.

 

  1. MUHAMMET DÖNEMİNDE YAPILAN SAVAŞLAR

 

BEDİR SAVAŞI (624)

Nedenleri :                                                                                                                         * Mekkelilerin İslamiyeti ortadan kaldırmak istemesi                                                                            *Müslümanların Mekke’de kalan malları için Mekke                                                                               kervanlarını yağmalamaları

Sonuçları :

*Müslümanlar yendi.

*Müslümanların kendilerine güveni arttı.

*Mekkeli esirler 10 müslüman çocuğa okuma-yazma öğretme şartıyla serbest bırakıldılar.(Eğitime verilen önemi gösterir.)

 

UHUD SAVAŞI (625)

Nedenleri :

* Mekkelilerin Bedir yenilgisinin öcünü almak istemeleri

Sonuçları :                                                                        *Tepelere yerleştirilen okçuların Hz. Muhammed’in

emrinin aksine tepeleri bırakmaları üzerine savaş kaybedildi.(Yöneticinin sözünü dinlemenin önemi anlaşıldı.)

 

HENDEK SAVAŞI (627)

Nedenleri :                                                       *İslamiyeti yok etmek  isteyen Mekkelilerin  saldırısı.

Sonuçları :                                                                        *Şehrin etrafının hendeklerle çevrili oluşu sebebi ile geri çekildiler.(Savaşta taktiğin önemi anlaşılmıştır.)              *Müslümanlara tekrar saldırmadılar. (Hz.Muhammed’in öneri ve yeniliklere açık, görüşlere saygılı olduğunu gösterir. )

 

HUDEYBİYE ANTLAŞMASI (628)

Müslümanların Kabe’yi ziyaret etmek istemeleri üzerine yapılan görüşmeler sonunda imzalandı..

ÖNEMİ:Mekkeliler müslümanların siyasi varlığını   (bir devlet olduklarını) kabul ettiler.

 

 MEKKE’NİN FETHİ (630)

 

SEBEBİ: Mekkelilerin Hudeybiye Antlaşması’na    uymamaları

 

SONUCU: 

* Mekke ele geçirildi.

* Mekkelilerin büyük kısmı Müslüman  oldu.

* İslamın yayılışı  hızlandı.

* İslam Arabistan’daki en büyük dini ve siyasi güç oldu.

 

VEDA HACCI (632)

  • Muhammed’in son haccıdır.
  • Son haccında insanlara evrensel mesajlar ileten Veda Hutbesi’ni söylemiştir.
  • Özellikle insan hakları konusunda önemli tavsiyelerde bulunmuştur.
  • Aynı yıl 8 Haziran 632’ de vefat etmiştir.

 

DÖRT HALİFE DEVRİ

HALİFE: Hz. Muhammed’den sonra İslam Devleti’nin dini ve siyasi liderliğini yürüten kişilere halife denir.

İlk Halifeler:

*Hz. Ebubekir

*Hz. Ömer

*Hz. Osman

*Hz. Ali

 

  1. EBUBEKİR
  • İlk halifedir.
  • Yalancı peygamberler,dinden çıkmak isteyenler ve zekat vermek istemeyenlerle uğraşıp otoriteyi sağladı.
  • Kur’an-ı Kerim’i kitap haline getirdi.
  • Irak alındı.
  • Bizans ile Yermük Savaşı yapıldı,kazanıldı. (Suriye’nin fethine zemin hazırlandı.)

 

  1. ÖMER
  • İkinci halifedir.
  • Bizanstan Suriye,Filistin,Mısır alındı.
  • Sasanilerden Irak,İran’ın büyük bölümü alındı.
  • Kudüs fethedildi.
  • Ordu,yönetim,adalet,maliye alanlarında düzenlemeler yapılarak yönetim kolaylığı sağlanmaya çalışıldı.
  • Hicri Takvim hazırlanıp kullanılmaya başlandı.
  • İran’ın fethi ile Türklerle komşu olundu.

 

  1. OSMAN
  • Üçüncü halifedir.
  • Libya, Tunus fethedildi.
  • İlk İslam donanması kuruldu,Kıbrıs fethedildi.
  • Kur’an-ı Kerim çoğaltılıp dağıtıldı.
  • Önemli görevlere kendi Emevi soyundan kişiler getirldiği için iç karışıklıklar çıktı.
  • Müslümanlarla Türkler arasında ilk mücadeleler başladı.
  1. ALİ
  • Dördüncü halifedir.
  • Döneminde çok fazla görüş ayrılıkları oldu. Müslümanlar taraflara ayrıldı.
  • Fetih hareketleri durdu.

 

 

Dört halife seçimle başa geldikleri için bu dönem   CUMHURİYET DEVRİ olarak adlandırılır.

 

 

EMEVİLER

661 yılında Muaviye tarafından Şam merkez olmak üzere kuruldu.

 

Emevilerin İslam Dünyasında Yaptıkları Yenilikler:

1-Hilafeti saltanat haline getirdiler.

2-Arap olmayanlara kötü davranarak Arap ırkçılığını başlattılar.

3-İslam Devleti’nin gerçek anlamda kurulmasını sağladılar.

4-İslam Devleti en geniş sınırlarına Emeviler döneminde ulaşmıştır.

– Türkler Emevilerin Arap olmayanlara kötü davranması nedeniyle Müslüman olmadılar.

 

Emevi Devleti’nin Yıkılış Sebepleri:

1-Önemli görevlere Emevi soyundan olanları getirmeleri

2-Arap olmayan Müslümanlara değer vermemeleri

3-Fetihlerin durması

4-Emevi ailesi arasındaki geçimsizlik

-Emevi ailesi Abbasiler tarafından yok edilmiştir.

 

 

ABBASİLER:

– 750 yılında Emevileri yıkarak, Ebu’l-Abbas Abdullah tarafından Bağdat başkent olmak üzere kuruldu.

– Abbasiler Emevilerin aksine ırk ayrımı yapmadılar. Bu dönemde birçok Türk Abbasilerde önemli görevlere geldi.

– Abbasiler bilime önem verdiler. Harezmi gibi birçok bilgin bu dönemde yetişti.

– Abbasiler Türk askerleri ve aileleri için “Samarra” Şehrini kurdular.

 

Türklerin Müslüman Olmaları:

– Araplarla Çinliler arasında yapılan “Talas Savaşı”nda Türkler Arapları desteklemişlerdir.  Araplar savaşı kazanmıştır.

Bu savaştan sonra Türkler İslamiyet’e geçmeye başladı.

-İlk Müslüman olan Türk boyları : Karluk, Yağma ve Çiğil boylarıdır.

– Devlet olarak; İlk Müslüman olan Türk devleti Karahanlılardır.

 

TÜRKLERİN İSLAMİYETE GİRİŞİ

SEBEPLERİ

  • Tek Tanrı inancı oluşu
  • Ahiret inancının varlığı İslamiyet’teki ahlaki kuralların Türk törelerinde de oluşu
  • Tanrıya kurban kuralının islam’da da oluşu.

 

İSLAMİYET’E GEÇİŞİN BAŞLANGICI

İSLAMİYET’LE YAŞANAN DEĞİŞİKLİKLER

*Yerleşik hayat gelişti.(Köy ve şehirler oluştu.)

*Edebiyat,eğitim,sosyal-kültürel yaşamda İslami etkiler  oluştu.(Türk-İslam kültürü)

*Türk  sanatında İslami motifler oluştu.

*İslamın  koruyuculuğu ve yayılması görevini üstlendiler.

 

İlk    Müslüman   Türk   Devletleri

 

 

 

Karahanlılar                     Büyük Selçuklular

 

Gazneliler

 

KARAHANLILAR

-Uygurların yıkılması ile Karluklar, Çiğil ve Yağma Türkleri ile birleşerek Karahanlılar Devleti’ni kurdular (840).

-** İlk Müslüman Türk devletidir.

-Satuk Buğra Han, İslamiyeti kabul etti. Karahanlılar, 960 yılından itibaren Müslüman bir Türk devleti haline geldi.

Karahanlılar, iç karışıklıklar sonunda doğu ve batı olmak üzere ikiye ayrıldı ve zamanla yıkıldı.

 

**** Kaşgarlı Mahmut “Divan_ı Lügâti Türk” adlı eseri yazmıştır. Amacı Türkçenin Arapçadan zengin bir dil olduğunu anlatmak ve Türkçeyi öğretmek için yazmıştır.

-**** Yusuf Has Hacip “Kutadgu Bilig” adlı eseri yazmıştır. Kutadgu Bilig Mutluluk Bilgisi anlamına gelir. Bu öğüt ve ahlak konusunda bilgiler verir. İnsanların iyi olması için neler yapması gerektiğini anlatır.

 

GAZNELİLER

  • Alp Tigin tarafından Gazne de kuruldu.
  • En önemli hükümdarı Gazneli Mahmut’tur.
  • Hindistan’a sefer düzenleyerek İslamiyet’i yaydılar.
  • Sultan Ünvanını ilk defa Gazneli Mahmut kullandı.
  • Ordularında fil de kullandılar
  • Resmi dili Arapça, bilim dili Farsça Saray dili

Türkçe’dir.

 

BÜYÜK SELÇUKLU DEVLETİ:

– Selçuk Bey kendine bağlı Oğuz boylarını toplayarak Cend şehrine yerleşti. Fakat bu dönemde Selçuklular devlet olarak kurulmadı.

– Çagrı ve Tuğrul kardeşler ülkenin başına geçtikten sonra, 1015 ten itibaren Anadolu’ya akınlar düzenlediler.

– Çağrı bey 1040 yılında Gaznelileri Dandanakan Savaşında yenince Büyük Selçuklu devleti resmen kuruldu.

 

Malazgirt Savaşı (1071):

– Anadolu’ya akınlar düzenleyen Selçuklu hükümdarı Alparslan ile Bizans İmparatoru Romanos Diyagones (Romen Diyojen) arasında yapıldı. Selçuklular bu savaşı kazandı.

Malazgirt Savaşı’nın önemi :

1- Anadolu’nun kapısı Türklere açıldı.

2- Anadolu’da Türk Devletleri kurulmaya başladı.

 

** Nizamülmülk Selçukluların en ünlü veziridir. Çok iyi devlet adamıdır. Aynı zamanda dönemin üniversitesi sayılan “Nizamiye Medreselerini” kurdu.  Ayrıca “Siyasetname” adlı eser yazmış. Bu eserde devlet işlerinin nasıl olması gerektiğini anlatmıştır.

– Büyük Selçuklular Karahitaylılar ile yapılan Katvan Savaşından sonra yıkılma sürecine girdi.

 

TÜRK BÜYÜKLERİ KENDİLERİNİ ANLATIYOR

 

Kaşgarlı Mahmut: Divan-ı Lügati’t -Türk (1074): Türkçe’nin zenginliğini özellikle Araplara kanıtlamak için yazıldı.

Gazneli Mahmut:  998’de Gazne hükümdarı oldu.

*İslamın yayılmasını sağladı.(Hindistan’a 17 sefer düzenledi).

*Türklerde Sultan ünvanını ( Halife tarafından verildi) kullanan ilk kişidir.

*Bilim ve sanatı destekledi( Firdevsià Şehname)

 

Alparslan ( Selçuklu sultanı – Çağrı Bey’in oğlu)

*Anadolu’nun kapılarını Malazgirt Savaşı ile Türklere açtı.

*Bilim, sanat ve imar faaliyetlerine önem verdi.

 

Melikşah (Selçuklu sultanı- Alparslan’ın oğlu)

*Bilime önem verdi.

*Ömer Hayyam’ı görevlendirip Celali takvimini yaptırdı.

 

Nizam-ül Mülk ( Selçuklu veziri)

*Gazneli devletinde başladığı görevi 1040 Dandanakan Savaşı sonrası  Selçuklularda sürdürdü.

*Melikşah’ın vezir ve danışmanlığını yaptı.

*Bağdat’ta Nizamiye Medresesini kurdurdu.

*Siyasetname adlı eseri yazdı. ( Yöneticilere tavsiyeler içerir.)

Yusuf Has Hacip Kutadgu Bilig (Mutluluk Bilgisi) adlı eseri ile devlet yönetimi  ve ahlaka ait bilgiler verir.

 

GELENEKLERİMİZ GÖRENEKLERİMİZ

 

NEVRUZ:

İlk kez XI. yüzyılda Kaşgarlı Mahmut’un Divan-ı Lügat-it Türk adlı eserinde rastlanır.

Eğlenme, gülme, sevinme günüdür. Topluca yapılır.

Nevruz bir efsaneye göre Ergenekon’dan çıkıp Turan’a ( Türk yurdu) kavuşma ve bahar bayramıdır. (21-22 Mart ekinoks: Gece ile gündüzün eşit olduğu tarih)

 

Nevruz’da

à 40 gün önceden temizlikler yapılır.

à Çiğdem çiçekleri toplanır.

à Kokpar denen oğlak kaçırma, cirit, at yarışı yapılır

à Tongal denen ateş yakılır, üzerinden 3-7 kez atlanır, dua edilir.

à Sinsin halayı çekilir.

à Yumurtalar boyanıp tokuşturulur.

 

GELENEKSEL TÜRK SANATLARI

 

àHalıcılık

àÇinicilik ( İznik, Kütahya, Çanakkale)

àEbru

àMüzik Aletleri Yapımı