Ana Sayfa » Deneyler ve Ders Notları » 4.sınıf vücudumuz bilmecesini çözelim tema özeti

*****destek ve hareket*****

çevremizdeki canlılara baktığımızda hepsinin hareket ettiğini görürüz.

canlıların ortak özelliklerinden biri de hareket etmektir.

insanın hareketini sağlayan yapılar; iskelette yer alan bazı kemikler, kemikleri saran

kaslar ve de eklemledir.

 

1.iskelet:

kemiklerden oluşan ve eklemlerle bağlanan güçlü destek yapıya iskelet denir.

 

kemik çeşitleri:

yetişkin bir insanın iskeletinde yaklaşık olarak 206 kemik bulunur.

iskeleti oluşturan kemikler şekil ve büyüklük bakımından farklıdır.

bu kemikler uzun,kısa ve yassı kemikler olmak üzere üç çeşittir.

 

uzun kemikler :

iki ucu şişkin,boyları uzun,silindirik şekili kemiklerdir.

kol ve bacaklarda bulunur.

koldaki pazu kemiği,bacağımızdaki uyluk kemiği uzun kemiklerdendir.

 

kısa kemikler :

boyları kısa kübik kemiklerdir.

el ve ayak bilek kemikleri ile omurlar kısa kemiklere örnektirler.

 

yassı kemikler :

kalınlığı az,levha şeklindeki kemiklerdir.

kafatsı kemiği,kalça kemiği,kaburgalar ve göğüs kafesi kemiği yassı kemiklerdir.

 

kemiğin yapısı :

kemiklerin dışı beyaz renkli olup kemik zarı ile örtülüdür.

kemik zarı kemiğin enine kalınlaşmasını sağlar.

kırılma ve çatlamalarda kemiği korur.

kemik zarının altındaki sert tabaka kemiğin sağlamlığını sağlar ve kemiğe şekil verir.

uzun kemiklerin ortasında sarı ilik bulunur.

uzun kısa ve yassı kemiklerde kemik zarı sert kemik ve süngerimsi kemik bulunur.

yalnız uzun kemiklerde kemik kanalı ve sarı ilik bulunur.

 

 

 

 

 

 

 

 

iskeletin yapısı :

iskeletimiz dört temel bölümden oluşur.

  1. kafatası
  2. omurga
  3. göğüs kafesi
  4. kollar ve bacaklar

 

  1. kafatası :

kemikler birbirine sıkıca bağlanmıştır.

yalnız alt çene kemiği yarı oynardır.

beyin kafatası içinde bulunur ve korunur.

  1. omurga :

omur adı verilen 33 tane kemiğin arka arkaya dizilmesiyle oluşur.

omurganın içindeki kanaldan omurilik geçer

boynun bitimindenkuyruk sokumuna kadar uzanan kemiklerdir.

 

  1. göğüs kafesi :

sırt omurları,12 çift kaburga kemiği ve göğüs kemiğinden oluşur.

kalp ve akciğer göğüs kafesinin içinde bulunur ve korunur.

  1. kollar ve bacaklar :

hareketimizin büyük bir kısmını bu kemiklerle yaparız.

kole bacaklar gövde iskeletine kemik köprülerle bağlanır.

 

not :

kollarda pazu,dirsek,ön kol,el bilek,el tarak ve parmak kemikleri bulunur.

omuz kemikleri ile gövde iskeletine bağlanır.

not 1 :

bacaklarda uyluk diz kapağı baldır kaval ayak bilek topuk  ve parmak kemikleri bulunur.kalça iskeleti ile gövde iskeletine bağlanır.

 

2.**********eklem*********

kemiklerin birbirine bağlandığı yere eklem denir.

eklemler olazsa hareket edemez ve dik dururduk.

hareket etme yeteneğine göre 3 grupta yoplayabiliriz.

  1. oynar eklemler:

bu eklemler kol ve bacak kemikleri arasında bulunur.

kol ve bacak kemikleri gövde iskeletine oynar eklemlerle bağlanır.

  1. yarı oynar eklemler :

omurgayı oluşturan omurlar arası eklemler ile alt çene kemiği yarı oynardır.

  1. oynamaz eklemler :

kafatsı kemikleri,kalça kemikleri,birbirine oynamaz eklemlerle bağlıdır.

 

  1. **** iskeletin görevleri****
  2. vücuda şekil verir.
  3. vücudun dik durmasını sağlar
  4. eklem ve kaslarla birlikte hareketi sağlar.
  5. kan hücrelerini üretir.
  6. iç organları dış etkenlerden korur.
  7. bazı mineralleri depolar.

 

  1. ****kasların yapısı ve görevleri****

 

iskeleti oluşturan kamikler ve eklemler kendi başalrına hareket edemezler.

kemiklerin eklem yerlerinden hareket etmesini sağlayan kaslardır.

iskeltle birlikte vücuda asıl şekil vere kaslardır.

 

  1. kasların görevleri :

vücudun şeklini belirler

kemiklerin hareket etmesini sağlar.

  1. kasların yapısı :

lifli bir yapıya sahiptirler

istemli ya da istemsiz çalışırlar.

kasılıp gevşeyebilirler.

kasılırken boyları kısalır.

 

harekette iskelet ve kas ilişkisi :

 

kaslar kemiklere bağlıdır.

kasların kasılıp gevşemesiyle kemikler eklem yerlerinden hareket edebilirler.

bir cismi elle kadırdığımızda kol kaslarının incelenesi buna en güzel örnektir.

 

  1. ********iskelet ve kas sağlığı*********

iskelet ve kas sağlıını korumak  için  ;

dengeli beslenmek gerekir.

yaşa ve cinsiyete uygun spor yapmak gerekir.

kemiklerin gelişmesi için d vitamini, proteinli besinler, kalsiyum ve fosfor içerikli besinler alınmalıdır.

eğri oturulmamalıdır.

ağır yük taşınmamalıdır.

dar ve yüksek topuklu ayakkabılar giyinilmemelidir.

kırık çıkık burkulmalarda doktora gidilmedir.

 

 

 

*****soluk alıp verme*****

  1. soluk alıp veriyorum:

bir canlının yaşmsal faliyetlerini sürdürebilmesi için enerjiye ihtiyaç vardır.

bu enerjinin sağlanması için besinlere ihtiyaç duyulur.

oksijen alıp karbondiolsit verme ile gerçekleşen olaya solunum adı veriler.

solunum olayı : burun—yutak—soluk borusu—akciğer

 

  1. burun :

koku alma organıdır.

havayı ısıtır ve nemlendirir.

içindeki kıllar toz ve mikropları tutarak alınan havayı temizler.

hava burundan yutağa geçer.

  1. yutak

ağız ve burun arka tarafta yutağa açılır.hem sindirim hem de solunum organır.

yemekler yutaktan yemek borusuna hava ise yutaktan soluk borusuna geçer.

  1. soluk borusu

yemek borusunun önünde yer alır.

üstüste dizilmiş kıkırdak halkalardan oluşur.

havanın akciğere iletilmesini sağlar.

  1. akciğer

göğüs kafesi içinde bulunur

dış etkilerden koruyan zara sahiptir.

sağ ve sol olmak üzere iki tanedir.

iç yüzeyleri nemlidir.

oksijen girişini karbondioksit çıkışını sağlar.

diyafram ile birlikte çalışırlar.

nefes alırken genişler

nefes verirken büzüşür.

 

[[ nasıl nefes  alıp veriyoruz ? ]]

burundan ve ağızdan alınan hava, yutaktan soluk borusuna geçer.

soluk borusundan akciğere gelir

———-soluk alıp verirken akciğerimiz nasıl çalışır?————

  1. soluk alırken :

kaburga kasları yukarı doğru kasılır.

diyafram aşağı doğru düzleşir ve kasılır.

sonuçta göğüs kafesi ve akciğer genişler.

akciğere hava dolar.

  1. soluk verirken :

kaburga kasları aşağı  doğru gevşer.

diyafram yukarı  doğru kubbeleşir.

sonuçta göğüs kafesi ve akciğer daralır.

akciğerden hava dışarı çıkar.

———-neden soluk alıp veriyoruz——-

bir kaç gün yemek yemeden yaşayabiliriz ama bir kaç dakika soluk almadan yaşayamayız.

hareket etmek için enerjiye ihtiyaç vardır.bu enerjiyi besinlerden alırız.

soluk alırken havadaki oksijen akciğerlerden kana geçer.

tüm vücuda kanla geçen oksijen besinledeki atık gazları dışarıya karbondioksit yardımıyla atıyor.

karbondioksitin vücuttan atılırken izlediği yol şöyle gerçekleşiyor:

kanla vücutta toplanır—akciğere taşınır—soluk borusuna gider—gırtlaktan geçer—burundan dışarı çıkar.

not :solunum yapmamızın temel nedeni vücudumuza gerekli olan enerjiyi elde etmektir.

*******solunum yolu ile bulaşan hastalıklar şunlardır******

nezle-grip-zatüre-bronşit-verem-suçiçeği-boğmaca-menenjit

*******bu hastalıklardan korunmak için neler yapmalıyız********

bu hastalığa yakalananlarla aynı ortamda durmamalıyız.

soluduğumuz havanın temiz olmasına dikkat etmeliyiz.

sigara içmemeli,içilen yerde de bulunmamalıyız.

hastalıklarla ilgili aşılarımızı yaptırmalıyız.

********kanın vücutta dolaşımı***********

dışarıdan alınan besinler ve oksijen vücudumuzun her yerine taşınır.

vücut besinleri oksijenle beraber tüketir.

bunun sonucunda atık maddeler ve karbondioksit boşaltım organlarına taşınır.

bu taşıma olayına boşaltım denir.

boşaltım organlar arasındaki madde iletimini sağlar.

taşıma sıvısı kandır.kan,kalpten pompalandıktan sonra bütün vücudu dolaşı tekrar kalbe geri döner.

dolaşım elemanları kan,kalp ve damarlardır.

————–kan——————

sindirilmiş besinleri ve oksijeni vücudun her yerine taşır.

karbondioksiti ve zararlı maddeleri akciğere ve böbreklere taşır.

içinde besin ve oksijen olan kana temiz kan denir.

karbondioksiti fazla olan besini az olan kana da kirli kan denir.

kanın içinde kan serumu ve üç farklı yapı bulunur.

kan serumu kanın sıvı kısmıdır,görevi sindirilmiş besinleri vücuda taşır.

kanın yapısında alyuvarlar,akyuvarlar ve kan pulcuları olamak üzere şekilleri ve görevleri farklı olan yapılar bulunur.bu yapılar kırmızı kemik iliğinde üretilir.

  1. alyuvarlar:

kırmızı renktedir.oksijen ve karbondioksit taşır.

  1. akyuvarlar:

beyaz renkli yapıdadır.vücudu mikroplara karşı korur.

  1. kan pulcukları:

bir yerimiz kesildiğinde kanı pıhtılaştırarak kan kaybını önler.

*****************k-a-l-p******************

göğüs kafesi içinde iki akciğer arasına yerleşmiş bir organdır.

şekli sivri ucu aşağı doğru olan bir koniye benzer.yaklaşık olarak yumruğumuz biyikliğindedir.

kırmızı kaslardan yapılmış olup isteğimiz dışında çalışır.

kalp üstte iki kulakçık altta iki karıncık olmak üzere dört odacıktır.

kalbe kan getiren damarlar kulakçıklara açılır.

vücuda kan taşıyan damarlar ise karıncıklardan çıkar.

kalbin sol tarafında temiz kan ,sağ tarafında kirli kan bulunur.

kalp kanı pompalayarak vücutta dolaşımını sağlar.

 

************kan dolaşımı***********

kalbin çalışması kasılıp gevşeme şeklinde olur.

kulakçıklar ve karıncıkların sıra ie kasılıp gevşerler.

iki karıncık kasılırken iki kulakçık da gevşerler. bu dakşkada 70-80 kere tekrar eder.

kulakçıkların kasılması ile sol karıncıktan temiz kan vücuda, sağ karıncıktan kirli kan temizlemek için akciğere gider.

aynı anda gevşeyen kulakçıklardan, sol kulakçığa akciğerden gelen temiz kan , sağ kulakçığa  vücuttan gelen kirli kan dolaşır.

bu temiz ve kirli kan kulakçıkalrın kasılması ile gevşeyen karıncıklara dolar.

yaşadığımız süre zarfında kanın vücutta dolaşımı devam eder.

 

*******************damarlar*********************

vücudumuzda üç çeşit damar bulunur.

bunlar atardamar,toplar damar ve kılcal damarlardır.

  1. atardamarlar

karıncıktan çıkan ve kalpten vücuda kan taşıyan damarlardır.

sol karıncıktan çıkan atardamar temiz kanı vücuda taşır.

sağ karıncıktan çıkan atardamar kirli kanı temizlemesi için akciğere taşır.

  1. toplardamar

kulakçıklara açılan ve vücuttan kalbe kan taşıyan damardır.

sol kulakçığa açılan toplardamar akciğerde temizlenen kanı kalbe taşır.

sağ kulakçığa açılan toplardamar ise vücutta kirlenen kanı kalbe taşır.

  1. kılcal damarlar:

atar ve toplar damarlar arsında yer alan ince damarlardır.

vücudumuzu bir ağ gibi sarar.

vücut ile kan arsındaki madde alışverişi kılcal damarlarda gerçekleşir.

 

 

 

 

 

 

****************stetoskop*******************

kalbin pompladığı kanı damarlarda hissetmemize nabız denir.

sağlıklı bir insanda nabız atışı dakikada 70-80 kadardır.

koşma, heyecanlanma ve hastalanma durumunda nabız artar. bir süre sonra normale döner.

nabzımızı boyun, el ve ayak bileklerinde kolaylıkla hissederiz.

doktorların kalp atışlarını ve akciğerin sesini ve çalışmasını dinlediği alete stetoskop denir.

 

**dolaşım elemanlarının sağlığını korumak için neler yapmalıyı**

düzenli ve dengeli beslenmeliyiz.

hareket ve yürüyüşler yaparak dolaşımın düzenli olmasını sağlanmalıdır.

alkol ve sigara gibi zararlı alışkanlıklardan uzak durulmasıldır.

aşırı dar giyecekler dolaşımı engeller.kalbin rahat çalışması için dar giysiler giyilmememlidir.

*****************kan yolu ile bulaşan hastalıklar***************

aıds, tetanoz, kuduz, sıtma, sarılık kan yolu şle bulaşan hastalıklardır.

bu nedenle enjektörler bir defadan fazla kullanılmamamlı

hastaya verilecek kanın mikrop taşıyıp taşımadığı iyi bilinmelidir.