Ana Sayfa » Deneyler ve Ders Notları » 3.sınıf yapılarına göre sözcükler ders notu

YAPILARINA GÖRE SÖZCÜKLER

BASİT SÖZCÜK

Kök durumundaki sözcüklere basit sözcük denir.
“Çocuk soba, masa, sıra, ev, yol, su, yüz, boya, kitap, vatan, sev. ..“ sözcükleri basit (kök) sözcükfür.

TÜREMİŞ SÖZCÜKLER

Yapım ekleriden birini dlarak yapısı ve veanlamı  değişen sözcüklere türemiş sözcük yada gövdedenir
“Türkçe, yetişkin, yatak, bilgi, görgü, yurttaş, süzme, yüzücü, sessiz, güçsüz, alıngan, birer, beşer, kömürlük…”

sözcükleri yapı bakımından türemiş sözcüklerdir.

Bir kökten türeyen sözcükler, hem türedikleri kökle hem de birbirleriyle anlam ilişkisi içindedirler.
Göz sözcüğü basit bir sözcüktür. Yani kök durumundadır. Görme organı adıdır. Bu sözcüğün bazı ekler alarak nasıl anlam değiştirdiğini görelim.

göz-cü  Gözüyle, bir şeyi veya bir olayı gözleyen kimse.

göz-cülük: Gözüyle, bir olayı gözleyen kişinin yaptığı iş.

göz-lük: Göze takılan araç.

göz-lükçü: Gözlük yapan veya satan kimse.

Bir sözcük hem yapım eki hem de çekim eki olabilir. Yapım ekleri her zaman çekim eklerinden önce gelir
Gözlükler——-     Göz           –           lük              –             ler     

kök                 yapım eki                 Çekim eki

Ad türeten başlıca ekler  şunlardır:

-lık (-lık, luk, -lük)                                     :    Derslik, işlik. kolluk. düzlük. yazlık. kışlık…
-deş   (-daş)                                             :    Arkadaş, kardeş, yandaş, yoldaş. sırdaş…
-ce (-ca )                                                    :    Türkçe, Ingilizce, Almanca, Italyanca…
-cı ( -ci. -cu, -cü  )                                     :    Kapıcı. ekici, tütüncü, turşucu…
-me (-ma)                                                 :    Yatma, oturma, gitme. bilme…
-iş (iş. -uş, -üş)                                        :    Geliş. gidiş. çıkış, düşüş, tanış…
-gın  (-gIn. -gün. -gün)                            :    Girgin. bilgin, yılgın. solgun, ölgün…
-ınti  (-inti. -untu. -üntü)                           :    Yıkıntı, girinti. çöküntü, döküntü…
-gı  (-gi. -gu. -gü)                                      :    Silgi. bulgu, sergi, vergi, çalgı…
-man (-men)                                            :    Okutman, öğretmen. eğitmen. yazman
BİRRLEŞİK SÖZCÜKLER

İki veya daha çok sözcüğün birleşip kaynaşmasıyla oluşan ve: yeni anlam kazanan sözcüklere  birleşik sözcük  denir

  • Belediyegecekonduyapımına izin vermiyor.
    • 
    Hanımefendi, Ayşe’y(e görüşebilir miyim?
    • Bugün okulda 
    Karagöz ile Hacivat oyununu izledik.
    • 
    Bakırköy, istanburun bir ilçesidir.
    Yukarıdaki cümlelerde koyu yazılı olan sözcükler iki sözcüğün birleşmesiyle oluşmuştur.

gecekondu                        :       gece + kondu 

yayın evi                              :      yayın + evi

hanımefendi                      :     hanım + efendi

Çanakkale                         :     Çanak + kale

Karagöz                             :      Kara ÷ göz

açıkgöz                               :      açık + göz

Bakırköy                             :      Bakır + köy

Karadeniz                          :      Kara + deniz